Een viWTA-Dossier is een vlotte, maar volledige inleiding in de maatschappelijke aspecten van een specifiek technologiedomein. Het is ideaal voor lezers die op zeer korte tijd betrouwbare en neutrale informatie willen verzamelen.

Dossier special: Energie nu. En morgen?

Eind 2003 ging het viWTA-Samenleving en technologie van start met het programma "Energie & Klimaat: debat in Vlaanderen". Na onderzoek rond hernieuwbare energie, kernenergie en maatschappelijk debat, huishoudelijk energiegebruik en verschillende andere thema's werd ook een toekomstverkenning georganiseerd met burger- en expertenpanels rond het toekomstig energiesysteem in Vlaanderen anno 2050. Het viWTA vijfjarenprogramma resulteerde in een waaier aan relevante beleidsaanbevelingen die gebundeld werden in het discussiedossier "Energie Nu. En morgen?".

in pdf-formaat (6.413 KB)

Dossier 18: ICT en cultuurparticipatie

Het Vlaamse cultuurparticipatiebeleid richt zich op het bereiken van een groter en nieuw publiek (verbreding en vernieuwing) en het verhogen van de culturele competentie (verdieping). Informatie- en communicatietechnologie (ICT) kan hierin een belangrijke rol spelen. De maatschappelijke beleidsnota van de commissie Digitaal Vlaanderen van het Vlaams Parlement pleit ervoor initiatieven uit te werken om het gebruik van ICT in de culturele sector te bevorderen.

In opdracht van het viWTA nam de onderzoeksgroep IBBT/SMIT (VUB) een aantal cases uit o.m. de erfgoedsector, kunsten en bibliotheeksector onder de loep vanuit de vraag hoe ICT kan dienen voor verbreding, verdieping en vernieuwing van cultuurparticipatie. Dit dossier presenteert de resulterende krachtlijnen voor een potentieel beleid rond ICT en cultuurparticipatie.

in pdf-formaat (3.571 KB)

Beluister de opname van het debat
in asx-formaat (25 MB)

Dossier 17: Waterstof. Motor van de toekomst?

De rol van waterstof binnen een toekomstig energiesysteem is nog steeds onbeslist. Voorstanders vinden waterstof inzetbaar voor bijna alle toepassingen. Tegenstanders benadrukken de beperkingen van deze energiedrager.

Dit dossier gaat niet enkel na wat de stand van de technologische ontwikkeling van waterstof is, maar houdt ook rekening met de grote diversiteit qua productie en opslag, distributie en transport, aanwending en verdeelnet. Het beschrijft ook het maatschappelijk draagvlak.
Maatschappelijk bestaat er namelijk nogal wat weerstand tegenover de introductie van waterstof.

Intussen staat waterstof niet alleen met een claim als toeleverancier van de ‘toekomstige economie’. Hoe verhoudt die optie zioch tegenover de even grote ambities van de sector van de biobrandstoffen? Waarop baseren zich beide claims? Wordt het slechts één van beide of wel de beide?

Met dit dossier wil het viWTA het Vlaams Parlement informeren over de maatschappelijke impact en discussiepunten van deze ontwikkeling en de discussiepunten errond. Intussen is de forse vraag naar meer middelen voor het onderzoek naar waterstoftechnologie voelbaar.

in pdf-formaat (1.979 KB)

Dit dossier brengt de context en de belangen in kaart die hun invloed laten gelden bij de inschatting omtrent de periode dat fossiele bronnen of uranium beschikbaar zullen zijn. Het analyseert de elementen en de onzekerheden m.b.t. beschikbaarheid, ontginbaarheid en tenslotte alle socio-economische factoren, die uiteindelijk op de prijsvorming zullen wegen.

Het dossier belicht ook de twee belangrijke beleidsterreinen waar keuzen gemaakt moeten worden: de beschikbaarheid van voldoende energiedragers en duurzame ontwikkeling van de winningslocaties.

in pdf-formaat (2.954 KB)

Vaccinatie is geen onbesproken thema. Recent was er veel persaandacht rond de vraag in hoeverre ouders keuzevrijheid hebben om hun kind al dan niet te laten vaccineren. Ook rond de manier waarop informatiecampagnes worden georganiseerd, werd er heel wat gedebatteerd. Het viWTA wil vanuit haar informatiefunctie naar het Vlaams Parlement inspelen op de huidige maatschappelijke discussies rond het thema vaccinatie en deze in een ruimere context te plaatsen.

Hiervoor doorzocht het viWTA de internationale literatuur en interviewde ook een aantal vooraanstaande Vlaamse deskundigen, zowel experts uit de beleidscontext, als deskundigen met een industriële of onderzoeksachtergrond. De conclusies van deze studie en interviews vindt u hier in het dossier "Een prik voor het leven"

in pdf-formaat (4.623 KB)

Game On. We krijgen er niet genoeg van
Games staan in de belangstelling, zoveel is duidelijk. Sinds hun ontstaan, ondertussen veertig jaar geleden, ontgroeiden ze de nerdy subcultuur vanwaar ze afkomstig zijn en evolueerden naar een mainstream cultuurproduct. De sector werd een heuse industrie die de vergelijking met de muziek- en filmbusiness kan doorstaan. Ondanks hun respectabele leeftijd, hun plaats in de (jeugd)cultuur en hun economische impact, kampen games met een ongenuanceerde, dubbelzinnige beeldvorming in de publieke opinie en in het politieke discours. Zegeberichten beweren dat de game-industrie groter is dan de filmindustrie of dat miljoenen mensen wereldwijd naar Second Life emigreren. In scherp contrast daarmee staan waarschuwende berichten over verslaving of hoe ze aanzetten tot asociaal en zelfs gewelddadig gedrag.

Een gebrek aan degelijke informatie zorgt ervoor dat in Vlaanderen (en erbuiten) tot voor kort geen plaats was voor een sereen, open debat over gamen. Vanuit die vaststelling gaf het viWTA Samenleving & Technologie aan het Expertisecentrum Maatschappelijke Veiligheid (KATHO-Ipsoc, Kortrijk), de Onderzoekscel Digital Arts & Entertainment (HOWEST-PIH Kortrijk) en de Onderzoeksgroep Cultuur & Educatie (UGent) de opdracht om een overzichtsstudie uit te voeren onder de titel “Ze krijgen er niet genoeg van! Jongeren en gaming”.

De focus lag op vier boeiende en uitdagende dimensies van gamen in Vlaanderen: (1) mogelijkheden voor een game-industrie in Vlaanderen, (2) de effecten van 'gaming', (3) games en nieuwe sociale netwerken en (4) het educatieve potentieel van games. De voornaamste resultaten van het onderzoek zijn opgenomen in het 14de viWTA dossier 'Game On. We krijgen er niet genoeg van'.

in pdf-formaat (3.842 KB)

De nano-, bio- en informatietechnologieën smelten samen met de cognitieve wetenschap. De convergentie van deze disciplines zal niet enkel tot nieuwe toepassingen leiden, maar zou bovendien een nieuwe technologische golf kunnen veroorzaken, met de bijhorende maatschappelijke uitdagingen.

In 2006 publiceerde het viWTA, in opdracht van STOA (Europees Parlement), het rapport “Technology assessment on converging technologies”. De resultaten van dit onderzoeksproject zijn nu ook in het Nederlands te lezen in het viWTA-dossier 13 "Convergerende technologieën. De volgende technologische golf?"

in pdf-formaat (3.973 KB)

Sommigen noemen nano dé belangrijkste technologische ontwikkeling van de komende decennia. Ze beweren zelfs dat nanotechnologie een radicale omkering inluidt van ons toekomstig industriële productieproces. Maar er is een keerzijde aan deze evolutie. Ondanks inspanningen vanuit de overheid vormen nanowetenschap en nanotechnologie voor het grote publiek nog veeleer onbekend terrein.Dit gebrek aan publieke kennis over de mogelijkheden én de maatschappelijke implicaties, kan leiden tot wantrouwen en oppositie. Daarom is een open en publieke discussie over nanowetenschap en nanotechnologie aangewezen. Het festival ‘Nano Nu’, dat op 9 en 10 november georganiseerd wordt in het Vlaams Parlement én deze bijhorende brochure, vormen een eerste stap tot dit noodzakelijke publieke debat in Vlaanderen.

in pdf-formaat (5.138 KB)

Eind vorig jaar koos Time Magazine “You” tot persoon van het jaar 2006. Het tijdschrift wilde hiermee niet alleen de actieve internetgebruiker huldigen, maar tegelijk ook de huidige generatie webtoepassingen, de sociale software platformen die iedereen in staat stellen op laagdrempelige manier online inhoud te creëren, te publiceren, te verbinden en te delen met anderen. Deze Web 2.0 toepassingen staan in de eerste plaats voor een nieuwe manier van denken vanuit de eindgebruiker en hebben een belangrijke culturele verschuiving gerealiseerd. Web 2.0 staat voor de evolutie naar een communicatiemedium dat radicaal gebruikersgeoriënteerd, gedecentraliseerd en collectief vorm krijgt. Een omgeving waarin elke participant niet enkel luistert, maar ook zijn stem kan laten horen.

Wie meer wil lezen over de nieuwe generatie webtoepassingen als MySpace, YouTube, Flickr, Wikipedia en Digg en hun impact op media, cultuur, marketing en communicatie, wordt het viWTA dossier 11 “Web 2.0. De nieuwe sociale ruimte?” ten sterkste aanbevolen.

in pdf-formaat (3.973 KB)

In dit dossier bekijkt men in welke mate technologie voor mensen in armoede een belemmering of net een opportuniteit is om stappen te (kunnen) zetten om de kloof met de rest van de samenleving te overbruggen.

in pdf-formaat (4.425 KB)

Er is in Vlaanderen een - zij het beperkt - potentieel voor e-democratie. Het viWTA ondervroeg gewone burgers, middenveldorganisaties, Vlaamse politici en journalisten en hieruit bleek dat de overtuiging leeft dat burgerparticipatie een noodzakelijke aanvulling is die het representatieve beleidsproces kan versterken. E-democratie kan het maatschappelijke debat, de publieke meningsvorming en het politieke beleidsvormingsproces voeden en verrijken. De resultaten van het viWTA project nopen wel tot de conclusie dat er in Vlaanderen dringend meer nood is aan een goed zicht op en begrip van e-democratie toepassingen.

in pdf-formaat (5.741 KB)

In dit dossier staat de vraag centraal hoe de relatie tussen onderwijsonderzoek en onderwijspraktijk vorm krijgt in Vlaanderen, en welke factoren de wisselwerking tussen onderzoek en praktijk beïnvloeden. Aansluitend wordt besproken welke disseminatiestrategieën onderwijsonderzoekers hanteren. De belangrijkste vaststelling in het dossier is dat de kloof tussen onderwijsonderzoek en onderwijspraktijk een complexer fenomeen is dan wordt aangenomen in de internationale literatuur. De kloof tussen onderwijsonderzoek en -praktijk wordt in Vlaanderen door de verschillende actoren ook anders gepercipieerd. Meer hierover leest u in dit viWTA-dossier.

in pdf-formaat (1.511 KB)

Assistieve technologie verwijst naar ondersteunende technologische hulpmiddelen voor mensen die beperkingen ondervinden, als gevolg van bijvoorbeeld zintuiglijke, motorische, cognitieve, emotionele of psychische problemen. In opdracht van het viWTA nam het onderzoeksconsortium Tempera/VUB-MESO de maatschappelijke vraagstukken bij assistieve technologie onder de loep en vroeg twintig Vlaamse deskundigen uit de zorgsector, technici en beleidsmensen naar hun visie op de participatie van onder meer personen met een handicap en de rol die technologie hierin kan vervullen. Alle visies werden gebundeld in dit dossier.

in pdf-formaat (3.317 KB)

Niet enkel de GSM, maar ook de microgolfoven en andere huishoudtoestellen zijn bronnen van niet-ioniserende straling. In het dagelijks leven worden mensen blootgesteld aan heel wat elektromagnetische velden, ook vanuit hoogspanningsleidingen en zendmasten voor radio, televisie en GSM. De onderzoekers van IMEC/INTEC van de Universiteit Gent maakten in opdracht van het viWTA een stand van zaken van het wetenschappelijk onderzoek over de blootstelling aan niet-ioniserende stralen in huis.

in pdf-formaat (4.003 KB)

De laatste jaren is er erg veel te doen over stamcellen. Wellicht staat er zelfs geen enkel wetenschappelijk domein zó in de belangstelling. Media besteden er uitvoerig aandacht aan en discussies over zin en onzin, voor- en nadelen, maatschappelijke en ethische aspecten tieren welig. Om enige klaarheid te scheppen in dit complexe debat wijdt het viWTA er haar vijfde dossier aan.

in pdf-formaat (6.343 KB)

Witte of industriële biotechnologie is het gebruik van micro-organismen in de productie van chemische stoffen op industriële schaal. Genetisch gewijzigde bacteriën, gisten en schimmels kunnen bijvoorbeeld vitaminen en zoetmakers, antibiotica, bioplastics of biobrandstoffen aanmaken. Dertig Vlaamse deskundigen geven hun mening over de toekomst van deze technologie.

in pdf-formaat (4.000 KB)

De term is weinig bekend, maar de functionele voeding is in opmars. Dit derde dossier is het resultaat van de bevraging van dertig Vlaamse voedingsdeskundigen. Zij leggen een aantal beleidsrelevante maatschappelijke aspecten van de functionele voeding bloot.

in pdf-formaat (4.299 KB)

Het tweede viWTA-dossier legt bondig, maar bevattelijk en volledig uit wat nanowetenschap en nanotechnologie zijn. Het geeft ook een overzicht van de mogelijkheden, de potentiële nadelen en de uitdagingen die deze ontwikkeling creëert.

in pdf-formaat (1.289 KB)

Dit viWTA-dossier identificeert de belangrijkste kansen om tot energiebewuster bouwen en een energiebewuster gebruik van de ruimte te komen. Het is gebaseerd op het onderzoeksrapport met dezelfde titel (zie verder).

in pdf-formaat (603 KB)